Let’s check the fact-checkers!

Wie had 10 jaar geleden van het fenomeen fact-checkers gehoord? De afgelopen jaren schieten ze echter als paddenstoelen uit de grond om ons te vertellen welke informatie volgens hen correct is en welke niet. Maar zijn fact-checkers wel objectief en onafhankelijk? Of worden zij door bepaalde organisaties aangestuurd, gecontroleerd, geïnstrueerd en financierd? Het laatste blijkt bij nader onderzoek het geval.

Ontstaan

Vijf jaar geleden bestonden wereldwijd slechts 44 fact-checking organisaties. In het afgelopen halve decennium is dit aantal toegenomen met zo’n 500%. Fact-checkers worden ingezet als manipulatie-tool. In eerste instantie dook het fenomeen op  de verkiezingsperiodes. De fact-checkers blijken vrijwel allen links-georiënteerd te zijn en sturen politieke vraagstukken ook die richting uit als zijnde de juiste. Inmiddels gaat dat zo ver, dat bijvoorbeeld op Twitter geen artikelen geplaatst kunnen worden die negatief zijn over Joe Biden en berichten van President Trump zeer regelmatig verwijderd worden.

Inmiddels storten fact-checkers zich op meer onderwerpen, zoals gezondheids-issues. Dat merken we duidelijk tijdens de Corona-crisis en bij beweringen over Bill Gates, waar fact-checkers veelvuldig uitspraken over doen.

Met hun uitspraken kunnen zij twijfel zaaien over de geloofwaardigheid van een verhaal dat niet aansluit bij het gedachtegoed en/of het belang van de fact-checker. Zij gebruiken hiervoor een aantal technieken: ze doen aan cherry-picking (pakken 1 onderdeeltje uit een verhaal en debunken dat, waarmee ze het hele verhaal meteen afdoen als onjuist), nemen dingen te letterlijk of halen zaken uit hun verband.

Waarom zijn fact-checkers ontstaan? Zijn ze gecreëerd uit een altruïstisch verlangen om altijd en overal de absolute waarheid te verkondigen? Of is het een handige manier om mensen te manipuleren en gedachtes te sturen? Om deze vragen te kunnen beantwoorden is het belangrijk te weten hoe onafhankelijk en objectief fact-checkers daadwerkelijk zijn.

Overkoepelende organisatie IFCN

Vrijwel alle fact-checkers zijn aangesloten bij het International Fact-Checking Network (IFCN). Deze instantie bepaalt de richtlijnen waaraan fact-checkers volgens hen moeten voldoen. Het IFCN, dat in 2015 werd gelanceerd, is een orgaan dat zich toelegt op fact-checkers wereldwijd. Het houdt zich bezig met de beleidsvorming over fact-checking, financiert o.a. het Fact Forward Fund, het Fact Checking Innovation Initiative en een crowdfunding-match programma. Het IFCN bepaalt de gemeenschappelijke standpunten en principes, organiseert de jaarlijkse Global Fact-conferentie en traint en monitort hun fact-checkers persoonlijk en online. De fact-checkerssites van AP, AFP, Reuters, Knack en de meeste andere bekende en minder bekende namen zitten onder de IFCN-paraplu.

Het IFCN is opgericht en gefinancierd door het Poynter Institute for Media Studies. Het IFCN ontvangt ook rechtstreeks subsidies van diverse donateurs. Zo ontvingen zij in 2017 bijvoorbeeld $ 1 miljoen van Omidyar Network en $ 300.000 van Soros’ Open Society Fund.

Poynter Institute

Het Poynter Institute wordt grotendeels gefinancierd door George Soros’ Open Society Foundations, Google, Bill & Melinda Gates Foundation, de National Endowment for Democracy en Ebay’s Omidyar Foundation.

Craig Newmark, de oprichter van Graigslist, doneerde alleen al $ 1 miljoen aan Poynter om dit mechanisme te creëren. Newmark was ook een donateur van de Clinton campagne. Net als George Soros en Bill Gates, beiden grote sponsors van het verkiezingsfonds van de Democrats. Een andere Poynter-donor, Ebay-oprichter Pierre Omidyar, schenkt miljoenen dollars aan de Clinton Foundation.

“It gave me goosebumps to hear those names because they have actually a very strong political agenda. It;s like there are a lot of people who think that it’s dangerous not to be able to control the narrative. So if you want to be in opposition to the political powers then you are going to be censored. Of course this is a kind of censorship”. (Iben Tranholm)

Belangenverstrengeling

Om een beetje een beeld te geven van de enorme invloed van een paar miljardairs op het fact-checking fenomeen zetten we een paar voorbeelden op een rij:

  • Pierre Omidyar is de oprichter van het Democracy Fund. Via dit fonds is hij o.a. de grootste financier van fact-checker Politifact, dat rechtstreeks onder het Poynter Institute valt.
  • Het Fact-Checking Innovation Initiative, dat subsidies verstrekt aan fact-checkers in Europa is een project van het Facebook Journalism Project en het IFCN van het Poynter Institute.
  • In opdracht van de EU richtte het IFCN een paar jaar geleden FactCheckEU op met de specifieke taak om “desinformatie in de Europese Unie op continentale schaal tegen te gaan in de aanloop naar de verkiezingen voor het Europees Parlement van mei 2019”.
  • Pierre Omidyar en George Soros sponsorden de Engelse Full Fact fact-checking Organisation in 2017 met $500.000. Full Fact werkt samen met Africa Check en het Argentijnse Chequeado.
  • Facebook heeft een ‘onafhankelijke’ toezichthoudende raad aangesteld om te beoordelen of berichten zijn toegestaan of verwijderd moeten worden. FB geeft aan dat deze raad uit objectieve mensen bestaat. Onderzoek wees echter uit dat 18 van de 20 leden samenwerkten met of verbonden zijn met groepen die financiering hebben ontvangen van George Soros ‘Open Society Foundations.” Voor de lijst met namen van leden en hun connecties: klik HIER.
  • Het Journalism Fund in België support initiatieven om ‘meer diversiteit en innovatie in de journalistiek te brengen”. Een voorbeeld daarvan is Fact Check Vlaanderen. Zij worden o.a. gefinancierd door Open Society Foundations en de Nederlandse Postcode Loterij (via Oxfam Novib).

Fact-checkers m.b.t. Covid-19

Speciaal vanwege de Crononacrisis lanceerde het IFCN op 24-01-2020 het  CoronaVirusFacts Alliance. Hieronder vallen meer dan 100 fact-checkers uit 74 landen. Het is het grootste fact-checking initiatief ooit. Het IFCN werkt met een CoronaVirusFacts-database met daarin meer dan 5.000 feitencontroles in 44 verschillende talen. Aan de hand daarvan bepalen de fact-checkers welk nieuws zij ‘waar’ vinden en welk nieuws in hun optiek ‘niet waar’ is.

Er is dus geen sprake van onafhankelijkheid. De Deense journalist Iben Tranholm dook in het fenomeen fact-checking en de financiers van het Poynter Institute. Na afloop van zijn research schreef hij dat het hem kippenvel bezorgd had om de namen te horen, omdat het allemaal mensen betrof die een hele sterke politieke agenda voeren. Het lijkt alsof er veel mensen zijn die denken dat het gevaarlijk is om geen controle te hebben over de media. Daarom zoeken zij uit wat volgens hen het echte nieuws en het nepnieuws is. Eigenlijk is dit een nieuwe manier om het verhaal te beheersen. Dus als je je wilt verzetten tegen deze politieke machten, word je gecensureerd. En daarmee geeft het aan wat fact-checking is: een vorm van censuur.

Bronnen: researchgate, politifact, concordian, youthpress, credibilitycoalition, mediawell, rmx news, prnewswire, fullfact, journalismfund, knack

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *